عملکرد هورمون رشد:

هورمون رشد توسط سلولهای سوماتو تروپ هیپوفیز قدامی به داخل خون ترشح       می شود.سلولهای مذکور تحت کنترل دو نورو هورمون هیپو تالاموسی که تحت عنوانGHRH و GHIHنامیده می شوند،می باشند.نام دیگر هورمون رشد سوماتو تروپیک یا سوماتو تروپین می باشد.

1-هورمون رشد باعث رشد تمام بافت های قابل رشد بدن می گردد.

2-هورمون رشد باعث  افزایش تکثیر سلولی می شود. 

3-افزایش تولید پروتئین ها

4-باعث کاهش مصرف گلوکز وافزایش مصرف چربی

5-افزایش ترشح انسولین وکاهش حساسیت سلولها به هورمون انسولین(بنابراین پرکاری مزمن غده هیپوفیز باعث افزایش قند خون می شود که معروف به دیابت هیپوفیزی می باشد.)

6-باعث حمل اسید های آمینه به داخل سلولها  برای ساختن پروتئین  می شود.

7- باعث رشد استخوان ها می شود.

 هورمون رشد و ورزش:

- بررسی شده که این هورمون در هنگام ورزش بالا میره و بیشتر هم تحت تاثر شدت تمرین هست..

-پاسخ این هورمون نسبت به تمرین ظاهرا مربوط به سطح آمادگی فرد هست...

-هنوز مشحص نیست به چه علت این هورمون در طی ورزش بالا میرود.

- افزایش این هورمون در طی ورزش به این عوامل ارتباط دارد: هورمون های جنسی- fitness level

و intensity of previus exercise sessions

- افزایش هورمون رشد بستگی دارد به : جنس ورزشکار-شدت تمرین- میزان تمرین

- شاید دادن رژیم غذائی خاص قبل ورزش( مخصوصا چربی) روی ترشح این هورمون در طی ورزش تاثیر داشته باشد.

- بررسی شده که در طی ورزش, هورمون رشد, تستوسترون , کورتیزول, لاکتات در خون ورزشکاران بالا میرود

و تا 60 دقیقه هم بالا مانده است.. این میزان افزایش متناسب با شدت تمرین بالا رفته است.

هورمون رشد از دیدگاه متخصصان داروسازی:

هورمون رشد یا به تعبیری سوماتوتروپین,تاکنون 2 شکل از این هورمون با استفاده از فن آوری DNA

نوترکیب مهیا شده است. سوماتوتروپین و سوماتوم( همان سوماتونروپین است با یک تکه پروتین اضافی).

این فرآورده ها در درمان کمبود هورمون رشد در کودکان و بزرگسالان مفید است. در مان دختران مبتلا به نوعی بیماری مادرزادی بنام ترنر در بسیاری موارد سبب شده است قد نهائی بزرگسالی افزایش یابد. این هورمون همچنین برای کودکان مبتلا

به نارسائی مزمن کلیه یا عفونت ایدز که دچار نقص در رشد هستند مفید بوده است. و در درمان تحلیل شدبد بزرگسالان مبتلا به ایدز نیز موثر بوده است. از هورمون رشد گاوی( که به روش نوترکیب بدست آمده است) در دامداری برای افزایش تولید شیر استفاده میشود.

 


قسمت پیشین هیپوفیز ، مهمترین و بزرگترین قسمت هیپوفیز است. این بخش قدامی در انسان 70 درصد وزن غده را تشکیل می‌دهد و محل سنتز و ترشح چندین هورمون است که بیشتر عمل تحریک و تنظیم ترشحات سایر غدد درون ریز را به عهده دارند و به همین جهت آنها هورمونهای محرک (Stimulating hormone) می‌نامند. هورمون پرولاکتین یا لاکتوژن و هورمون رشد یا سوماتوتروپین هورمون ، از مهمترین هورمونهای بخش قدامی هیپوفیز هستند.

تمامی هورمونهای قدامی هیپوفیز از یک پیش ساز گلیکوپروتئینی حاصل می‌شوند. این ترکیب پیش ساز از 264 اسیدآمینه ساخته شده است که پرواوپیوملانوکورتین گویند. این ترکیب هیدرولیزهای آنزیمی مختلفی را تحمل کرده و در نتیجه به پپتیدهایی با اندازه‌های مختلف تبدیل می‌شود که هر کدام از پپتیدهای حاصل ، عمل هورمونی خاصی را انجام می‌دهند. ترکیب پرواپیوملانوکورتین بوسیله سلولهای حلقه قوسی غده هیپوتالاموس و سلولهای قدامی هیپوفیز ، سنتز می‌گردد.

نحوه عملکرد هیپوتالاموس و هیپوفیز قدامی

هیپوتالاموس مغز ، مرکز هماهنگ کننده سیستم آندوکرین می‌باشد که پیامها را از سیستم اعصاب مرکزی دریافت و هماهنگ می‌کند. در پاسخ به پیامها ، هیپوتالاموس تعدادی از هورمونهای تنظیمی (عوامل آزاد کننده) را تولید می‌نماید که مستقیما از طریق عروق خونی اختصاصی و نورونهایی که دو غده را به‌ یکدیگر متصل می‌کنند به غده هیپوفیز مجاور ، منتقل می گردد. غده هیپوفیز از دو قسمت با عملکرد متفاوت تشکیل شده است. به هیپوفیز خلفی انتهای آکسونی نرونهای متعددی می‌رسد که از هیپوتالاموس منشا می گیرند.

 هیپوفیز قدامی با تولید هورمونهای محرک به هورمونهای هیپوتالاموسی موجود در گردش خون ، پاسخ می‌دهند. این پلی‌پپتیدها رده بعدی غدد آندوکرین شامل قسمت قشری غدد فوق کلیوی ، غده تیروئید ، تخمدان و بیضه‌ را فعال می‌نمایند. به دنبال تحریک این غدد ، هورمونهای اختصاصی آنها وارد گردش خون شده و به گیرنده‌های هورمونی موجود در روی یا داخل سلولهای هدف ، متصل می‌گردند. هورمون رشد مترشحه از هیپوفیز قدامی بر روی کبد و استخوان ، تاثیر می‌گذارد.

نحوه تنظیم سنتز و ترشح هورمون رشد

غلظت هورمون رشد در بافت هیپوفیزی 15 - 5 میلیگرم بر گرم یعنی بیشتر از غلظت سایر هورمونهای هیپوفیزی است. وزن مولکولی این هورمون 22 هزار دالتون است. همانند بیشتر هورمونهای هیپوفیزی ترشح هورمون رشد ، حالت یک جریان دائمی و یکنواخت را ندارد، بلکه به صورت جریانات ضربانی (Pulsatile) انجام می‌پذیرد. میزان ترشح این هورمون تحت تاثیر تحریکات عصبی و خواب و بیداری می‌باشد. بطوریکه غلظت پلاسمایی این هورمون ، ممکن است در ظرف چند دقیقه 10 برابر شود.

بیشترین افزایش هورمون در پلاسما مدت کوتاهی پس از به خواب رفتن رخ می‌دهد. عوامل موثر در ترشح هورمون رشد عباتند از: شوک وتنشهای عصبی ، درد ، سرما ، عمل جراحی ، گرسنگی ، هیپوگلسیمی ، ورزش ، خوردن غذاهای پروتئینی و بالاخره اسید آمینه آرژینین . شوکهای عصبی از طریق تاثیر کوتاکولامینها بر روی هیپوتالاموس موجب زیاد شدن ترشح هورمون می‌گردند. اثرات کلیه عوامل نامبرده شده با توجه به خاصیت فیزیولوژیک بسیار مهم هورمون رشد که همواره از مصرف گلوکز در بدن جلوگیری می‌کند، توجیه پذیر است.

زیرا به هنگام وقوع شوک عصبی، هیپوگلیسمی ، گرسنگی و خواب، هورمون رشد از یک سو با بکار انداختن واکنشهای لیپولیز مقدار بیشتری اسیدهای چرب آزاد را به سلول می‌رساند و از سوی دیگر ورود اسیدهای آمینه به داخل سلول را زیاد می‌کند (واکنشهای نوسازی گلوکز) ، تا به این ترتیب از مصرف گلوکز جلوگیری نموده و آن را برای نیازهای سلولهای مغزی حفظ کند.

 

اثر غلظت گلوکز در ترشح هورمون رشد

غلظت گلوکز در سلولهای ترشح کننده هورمون آزاد کننده هورمون رشد در هسته هیپوتالاموس ، عامل اصلی در تنظیم هورمون رشد می‌باشد. تجربه نشان می‌دهد که ترکیبات مشابه گلوکز (2- دزاکسی گلوکز) که از عوامل مهارکننده واکنشهای گلیکولیز بوده و باعث افزایش غلظت گلوکز در خون می‌شوند، ترشح هورمون رشد را نیز زیاد می‌کنند. در صورتی که قرار بود افزایش گلوکز در پلاسما موجب قطع ترشح هورمون رشد شود. می‌توان نتیجه گرفت که عامل اصلی تنظیم ترشح هورمون ، سرعت و میزان متابولیسم گلوکز در داخل سلولهای ترشح کننده هورمون آزاد کننده رشد است و نه غلظت گلوکز در پلاسمای خون.

اثر آرژینین در ترشح هورمون رشد

اثر محرک آرژینین و یا غذاهای غنی از پروتئین در ترشح هورمون رشد نیز خود مکانیسم تنظیم کننده‌ای است تا به این ترتیب ، اسیدهای آمینه در پلاسما به داخل سلولها انتقال یافته و در ساختمان پروتئینها شرکت جویند و یا به اشکال دیگر ذخیره انرژی تبدیل شود. یکی از کارهای هورمون رشد ، شرکت در پروتئین سازی است.

اثر سایر مواد و هورمونها بر ترشح هورمون رشد

تعداد زیادی از هورمونها یا ترکیبات مشابه آنها مانند استروژن، دوپامین ، ترکیبات آلفا- آدرنرژیک ، سروتونین ، پلی‌پپتیدهای هم اثر تریاک (Opiate) ، هورمونهای روده‌ای و گلوکاگن بر روی سلولهای هسته هیپوتالاموس تاثیر گذاشته و در تنظیم هورمون رشد دخالت می‌نمایند. مهمترین عامل تنظیم ، هورمونی است به نام فاکتور رشد شبه انسولین (IGF-1) و یا سوماتومدین C که توسط کبد ساخته می‌شود و به نظر می‌آید که مهمترین اثر فیزیولوژیک هورمون رشد یعنی اثر آن در رشد استخوانها با دخالت این هورمون (IGF-1) انجام می‌پذیرد.

خواص فیزیولوژیک و بیوشیمیایی

رشد بدن

اثرات این هورمون در رشد بدن با دخالت پروتئین واسطی به نام فاکتور رشد شبه انسولین (IGF-1) و یا سوماتومدین C ، انجام می‌پذیرد. این پروتئین واسط از خانواده ژن فاکتورهای شبه انسولین و از نظر ساختمانی شبیه پروانسولین است. پپتید مشابه دیگری نیز به نام (IGF-2) در پلاسمای خون انسان وجود دارد که یک عامل محرک تکثیر سلولی است. (IGF-1) دارای 70 اسید آمینه و (IGF-2) دارای 67 اسید آمینه است. غلظت پلاسمایی (IGF-2) ، دو برابر (IGF-1) است. با وجود این به نظر می‌رسد که واسط اصلی در انجام اثرات هورمون رشد همان (IGF-1) می‌‌باشد، زیرا افرادی که دارای مقدار کافی فاکتور (IGF-2) بوده ولی دچار نقصان (IGF-1) می‌باشند، کوتاهی قد مانده و بدن آنها رشد طبیعی ندارد.

متابولیسم پروتئینها

هورمون رشد سرعت انتقال اسیدهای آمینه به داخل سلولهای عضلانی را زیاد می‌کند و مستقیما نیز دارای اثر فعال کننده سنتز پروتئینهاست. اینگونه اثرات هورمون رشد با انسولین مشابهت دارد.

متابولیسم کربوهیدراتها

در متابولیسم کربوهیدراتها ، هورمون رشد اثری مخالف انسولین دارد. افزایش گلوکز خون پس از تزریق هورمون رشد ، نتیجه دو نوع اثر است. یکی صرفه جویی در مصرف آن در بافتهای محیطی و دیگری افزایش فعالیت واکنشهای نوسازی گلوکز در کبد . هورمون رشد در کبد با فعال کردن واکنشهای نوسازی گلوکز از منشا اسیدهای آمینه ، ذخیره گلیکوژن را نیز افزایش می‌دهد.

 در دوره واکنشهای گلیکولیز اثر مهار کنندگی هورمون رشد در چندین مکان بروز می‌کند و به نظر می‌آید که این هورمون از ورود گلوکز به داخل سلول نیز جلوگیری می‌نماید. هورمون رشد در عضله با آزاد نمودن اسیدهای چرب از منشا ذخیره تری‌گلیسریدها نیز از انجام واکنشهای گلیکولیز جلوگیری می‌کند. تجویز هورمون رشد به مدت طولانی ممکن است به بروز بیماری دیابت منجر شود.

متابولیسم چربیها

تجویز هورمون رشد در ظرف مدت 60 - 30 دقیقه باعث افزایش اسیدهای چرب آزاد در خون (از منشا بافت چربی) و افزایش اکسیداسیون اسیدهای چرب در کبد می‌گردد. اثر هورمون رشد در متابولیسم کربوهیدراتها و چربیها بدون دخالت (IGF-1) انجام می‌گیرد.

متابولیزم مواد معدنی

هورمون رشد و فاکتور (IGF-1) باعث افزایش جذب و نگهداری یونهای کلسیم ، منزیم و فسفاتها در بدن می‌گردند و این عمل آنها احتمالا در ارتباط با اثری است که در رشد استخوانهای طویل دارا هستند.

آیا هورمون رشد می‌تواند مستقیما موجب رشد اسکلت و غضروف شود؟

در جواب باید بگوییم خیر. دانشمندان در سال 1957 آزمایشی انجام دادند. در کشت سلولهای غضروفی در خارج بدن ، پس از تزریق هورمون رشد ، سلولهای غضروفی در پاسخ به هورمون رشد ، رشد نکردند. پس چرا این هورمون در داخل بدن باعث رشد می‌شود و در خارج بدن اثر ندارد؟ اینطور فرض کردند که هورمون رشد باعث تولید ماده دیگری می‌شود و آن ماده است که باعث رشد استخوانها و غضروف می‌شود. تحت تاثیر هورمون رشد یک فاکتور شبه انسولین به نام سوماتومدین C در سلولهای کبدی ساخته می‌شود که نقش اصلی را در رشد اسکلت بدن بازی می‌کند.

بیماریهای ناشی از اختلال در ترشح هورمون رشد

کمبود ترشح هورمون رشد بویژه در دوران کودکی ، حائز اهمیت زیادی است زیرا سبب متوقف شدن رشد طبیعی کودک و کوتاه قدی (Dwarfism) می‌گردد. اختلال در رشد بدن ممکن است به علت کمبود ترشح هورمون رشد باشد که در این صورت تجویز هورمون رشد باعث برطرف شدن کمبود و ادامه رشد می‌گردد.عدم رشد طبیعی ممکن است به علت اختلالاتی در بافتهای هدف و یا فقدان فاکتورهای IGF2 و IGF1 رخ دهد، در این نوع کوتاه قدی تجویز هورمون رشد موثر نخواهد بود.

افزایش ترشح هورمون رشد اگر در سنین کودکی رخ دهد یعنی در زمانی که هنوز انتهای اپی‌فیزی استخوانهای طویل بسته نشده‌اند. در این صورت استخوانهای طویل ، رشدی بیشتر از حالت طبیعی داشته و بیماری بلند قدی و یا غول پیکری یا (Gigantism) بروز می‌کند. اگر افزایش ترشح هورمون رشد پس از دوران بلوغ رخ دهد موجب رشد غیر طبیعی قطری استخوانهای جمجمه ، صورت ، پیشانی ، فکها و دست و پا و درشت پیکری (Acromegaly) می‌گردد که ممکن است با برخی عوارض متابولیسمی و حتی دیابت قندی همراه باشد.

سنجش آزمایشگاهی:

ترشح هورمون رشد دارای الگوی نوسان داری میباشد لذا اندازه گیری اتفاقی آن دارای ارزش نیست

.علاوه بر این حالتهائی مثل بیماری , چروکیدگی و سیروز کبدی, گرسنگی مفرط, اضطراب, دیابت شیرین

نوع یک, و بیماریهای حاد میتوانند باعث افزایش ترشج این هورمون شوند. بنابر این اندازه گیری سطح

IGF-1 معیار بهتری برای سنجش فعالیت این هورمون است..زیرا سطح آن در طول مدت شبانه روز

تغییری نمیکند.. تقریبا در تمام بیماران مبتلا به افزایش ترشح GH سطح IGF-1 افزایش یافته است.

علائم کمبود در کودکی و بزرگسالی:

کمبود GH در دوران نوزادی و کودکی به صورت تاخیر رشد, کوتاهی قد, و کاهش قند در حالت ناشتا بروز میکند.

سندرم کمبود GH بزرگسالان ممکن است به صورت افزایش چربی شکمی, کاهش قدرت و ظرفیت فعالیت,

کاهش حجم توده بدون چربی بدن و افزایش توده چربی, و اختلال سلامت روانی- اجتمائی بروز میکند.کمبود

هورمون رشد بزرگسالان اغلب با دیگر علائم کم کاری فراگیر غده هیپوفیز همراه است.

بیماری ژیگانتیسم( غول آسائی) کودکی:

افزایش ترشح GH در کودکی منجر به بیماری به نام ژیگانتیسم میشود. بزرگی انتها ها به صورت پهن شدن

دست ها و پاها نمود میکند. از دیگر علائم, زمخت شدن اعضای صورت, بزرگی سینوس های بینی و پیشانی, ودر

نتیجه برجسته شدن لبه های فوقانی حفره چشم و رشد فک تحتانی به سمت پائین و جلو و در نتیجه ایجاد prognathism

و ایجاد فاصله بین دندان ها میباشد. سایز حلقه, دستکش و کفش به علت بزرگی بافت نرم دست و پاها افزایش

می یابد. تغییرات استخوان و بافت نرم با تظاهرات غددی, متابولیک و سیستمیک همراه است.. راجع به تشخیص

و درمان این بیماری من صحبت نمیکنم...

کوتاهی قد ناشی از کمبود هورمون رشد در کودکان:

کمبود شدید مادرزادی یا بی دلیل این هورمون در 1:4000 کودک اتفاق می افتد. کمبود بی دلیل این هورمون

یک بیماری غده مغزی هست که در آن هورمون به اندازه کافی تولید میشود اما نمیتواند آن را در خون آزاد کند

و ترشح کند. گاهی قسمتی از ژن تولید کننده این هورمون وجود ندارد یا معیوب است و لذا وظیفه اصلیشو نمیتواند

انجام دهد. گاهی کمبود این هورمون دلیل اکتسابی داره... مثلا در جریان بعضی سرطانها. تظارات بالینی:

این نوزاد به هنگام تولد دارای قد و وزن طبیعی هست اما رشد او به زودی متوقف شده و قد او کوتاه و ظاهر گوشت آلود پیدا میکند. با اندازه گیری دقیق قد کودک در سال اول تشخیص داده میشود اما در بیشتر بیماران تا سالهای بعدی تشخیص داده نمیشوند.

بیماران مبتلا به کمبود کلاسیک این هورمون ظاهر گوشتالو پیدا میکنند و به دلیل عدم بلوغ حنجره صدای او زیر است..

اما گفتار کودک متناسب با سن عقلانی اوست...مگر آنکه کاهش قند شدیدی اتفاق افتاده باشد یا اینکه تغییر شکل صورت شامل

نقص در دستگاه عصبی نیز شده باشد و بر مغز بیمار اثر گذاشته باشد. نوزادان مذکری که مبتلا به کمبود منفرد این هورمون با یا بدون کمبود هورمون های جنسی هستند.. ممکن است دچار میکرو فالوس( طول آلت تناسلی کمتر از 2 سانتی متر در حالت کشیده)

باشند. کاهش قند شدید که در در نتیجه عدم تولید قند در بدن است ممکن است باعث تشنج در کودک گردد. در مان:

کمبود این هورمون را میتوان با استفاده از هورمون رشدی که بوسیله روش باز ترکیبی DNA تهیه شده است درمان کرد

.مصرف آن به صورت زیر جلدی و شش بار در هفته یا بصورت روزانه است. تجویز هورمون رشد به بیمارانی که پاسخ

طبیعی به محرک های رشد میدهند مورد بحث است.. کودکانی که مبتلا به کوتاهی شدید قد هستند بایستی از نظر روانی

حمایت شوند زیرا ممکن است توسط دوستانشان مسخره شوند. تمایل به ازدواج احساس رضایت از زندگی و موفقیت

در کار و حرفه در کودکان کوتاه قدی که تحت حمایت قرار نگرفته اند ممکن است کاهش یابد.

 

بعضی از عوارض مصرف هورمون رشد:

در مان با این هورمون خطر وقوع لغزش درگردن استخوان ران را بهمراه دارد و همینطور ممکنه باعث یروز

بیماری خوش خیمی در مغز بشه که اسمش هست سرطان کاذب مغزی( pseudotumor)

 

 





تاريخ : دوشنبه ۱۳٩٠/٥/۱٠ | ۱٢:٥٤ ‎ق.ظ | نویسنده : نادر احمدی | نظرات ()
.: Weblog Themes By BlackSkin :.